Bitwa na języki

2009-05-13, 14:02 w Articles > Columns

830

Maciej Szczepański

Go to page: 1 2

Jestem purystą językowym. Nigdy tego nie ukrywałem, więcej, jestem z tego w pewnym stopniu dumny. Za każdym razem, gdy poprawiam ludzi, z którymi mam styczność, a którym zdarza się, tak jak zresztą każdemu, popełniać mniejsze lub większe błędy językowe, czuję się... nie mogę powiedzieć, że lepszy, bo byłaby to jakaś megalomania, a tak nie jest. Powiedzmy natomiast, że czuję się dobrze. Przynajmniej z jednej strony. Z drugiej natomiast coś mnie w środku męczy, nie daje spokoju, szepcze do mojego wewnętrznego kompasu wskazującego ten prawdziwy biegun prawd logiczno-językowych (czymkolwiek by ten biegun nie był i jakkolwiek by ten kompas nie działał), że coś jest nie tak, skoro tylu ludzi robi tak wiele "byków" w swoich wypowiedziach, tak słownych jak i pisemnych. Nikt nie jest doskonały, ale chwilami oczywistym jest, że niektórym do doskonałości brakuje więcej niż innym, dużo więcej, jakkolwiek absurdalnie by to nie zabrzmiało.

Żyjemy w XXI wieku - jest to czas, w którym powoli na piedestale, na którym powinny zasiadać wyższe idee, takie jak choćby niemiłosiernie już oklepane "Bóg, honor, ojczyzna" (nie mówię, że to dobra rzecz do postawienia na tym piedestale, daję jedynie przykład co mogłoby nią być), zaczyna rozpychać się swoimi półprzewodnikowymi łokciami Nowa Technologia, zrzucając wszystkie inne myśli i pragnienia w bezdenną otchłań ludzkiej niepamięci, do kosza na odpadki z napisem "mniej ważne", aby tam czekać na przerobienie ich, zgodnie z duchem recyklingu, na bardziej użyteczne i przyziemne gadżety ułatwiające nam wszystkim życie. Ludzie zaczynają czcić technologiczne cuda, układać im psalmy dziękczynne, wywyższać pod niebiosa. W tym wyścigu do nowego, wspaniałego świata człowiek zatraca swoje wewnętrzne "ja", zmienia i dostosowuje się w tempie szalonym, starając dotrzymać kroku zmianom otaczającego go środowiska. Ewolucja wewnętrznej części człowieka zostaje zastąpiona gwałtowną rewolucją, galopem za iluminowanymi diodami LED cudeńkami naszej ery.

Tylko proszę, żeby nikt mnie źle nie zrozumiał i nie stwierdził: "Co mu odbiło? Uważa, że nasz świat zmienia się na gorsze? Przecież [i tu pada sterta argumentów, z większością których z pewnością się zgodzę]!". Odpowiadam: ja nie uważam wcale, że zmiany zachodzące naokoło mnie, są zmianami na gorsze. Nie, wręcz przeciwnie! Uważam, że to, co daje nam rozwój techniki, jest czymś cudownym. Nie jestem jednym z tych wariatów, którzy spaliliby na stosie wszystko, co ma w sobie chociaż jeden tranzystor czy jedną diodę! Ja tylko zadaję sobie na głos pytania, które mnie nurtują, a jednym z nich jest: czy tempo zmian nie jest na tyle szybkie, by człowiek, aby dostosować się do nich, nie utracił przy okazji swojego człowieczeństwa?

Zdaję sobie sprawę, że włączając do mojego felietonu słowo "człowieczeństwo" sprawiam, że jakiekolwiek myśli i tezy wysnute w oparciu o nie będą mogły z marszu zostać zmiażdżone czyimikolwiek butami, w każdej dyskusji. Wystarczy bowiem, że ktoś zapyta się mnie: "A co to jest człowieczeństwo?" i koniec. Nie wiem co to jest człowieczeństwo, słowo to jest niewiele znaczącą zbitką liter określających coś, co w swojej jaźni, gdzieś tam w środku, w żołądku i w sercu, czuję, a czego żadną miarą sprecyzować i opisać słowami bym nie potrafił. Natomiast definicję słownikową, która brzmi mniej więcej jak "natura ludzka, istotne pozytywne cechy człowieka" uważam jedynie za muśnięcie powierzchni, za próbę nazwania nienazywalnego oraz opisania nieopisywalnego.

Zacząłem artykuł od wytknięcia ludziom popełniania błędów językowych, a przeszedłem do krytykowania tempa rozwoju technologii. Według mnie bowiem obie te sprawy nie są bez związku. Wydaje mi się, że owo niechlujstwo językowe jest symptomem, odbiciem na życiach ludzi tego, o czym pisałem wcześniej. Owa czczona Nowa Technologia, jak już wspominałem, zaczyna spychać na dalszy plan inne wartości, które od dawna były obecne w ludziach - m.in. wspomniane przykładanie uwagi do tego, jak się mówi. Ludzie przestali przejmować się tym, żeby ładnie artykułować swoje myśli. Wystarczy spojrzeć na wszystkie fora internetowe i posłuchać rozmów nastolatków w autobusach - jeden wielki śmietnik: interpunkcja, ortografia, stylistyka... wszystkie wołają o pomstę do nieba, nirwany, nicości czy absolutu - w zależności od tego, w co kto wierzy.

Oczywiście można stwierdzić, że to przez to, że w dzisiejszych czasach ludzie nie czytają książek. I proszę mi się tu teraz nie oburzać, nie mówić: "Ja czytam, w tym roku przeczytałem [i tu alfabetyczny spis wszystkich książek w bibliotece, z wyłączeniem tych traktujących o tematach, które są tabu dla danej osoby]!". Czytasz? Bardzo dobrze, cieszy mnie to niezmiernie, może nie jesteś jednym z grafomanów, którzy sprawiają wrażenie, że z językiem polskim styczność mają od niecałego roku. Niemniej, nie chcę cię zmartwić, znajdujesz się w mniejszości. Statystycznie rzecz biorąc (co tak naprawdę nic nie znaczy, ale weszło to do języka polskiego, sprawia, że wypowiedź nabiera charakteru naukowego, pozwolę więc sobie z tego zwrotu, powodowany własną próżnością, skorzystać) Polacy nie czytają. I ktoś może stwierdzić, tak jak wcześniej napisałem, że to właśnie to jest przyczyną takiego stanu braku umiejętności językowych naszych rodaków. Zgadzam się. Dla mnie też jest to przyczyna, nie wszystkich, ale na pewno większości przypadków. Nieczytanie książek sprawia, że umysł człowieka nie przyzwyczaja się do języka polskiego i nie chłonie takiej liczby słów, wyrażeń i konstrukcji stylistycznych, jakie chłonąć powinien, a których nie znajdzie się w języku potocznym. Jednak to nijak nie przeczy temu, co napisałem wcześniej - bowiem fakt, że ludzie zaczęli stronić od czytania (i przez czytanie mam na myśli czytanie książek, nie instrukcji telefonów komórkowych, nie krótkich, pseudo-inteligentnych wywiadów zamieszczanych w programach telewizyjnych, nie magazynów sportowych) jest - według mnie - w dużej mierze wynikiem właśnie owych błyskawicznych zmian zachodzących w naszym świecie.

Zastanówmy się chwilę - człowiek goniący uciekającą mu sprzed nosa Nową Technologię, to jego bóstwo, które zdążył już pokochać, i bez którego żyć nie potrafi, nie ma czasu praktycznie na nic innego. Jest tak skoncentrowany na tym absurdalnym i bezsensownym galopie, że niczego innego zdaje się nie dostrzegać, cały swój czas przeznacza właśnie w tym jednym celu. Natomiast nawet gdyby miał czas, to książkami, tymi pozostałościami archaicznego świata sprzed wielu lat, a w dzisiejszym świecie wiele lat to praktycznie eony, nie byłby już zainteresowany. Według niego powinny one już dawno odejść do lamusa, a przynajmniej twierdziłby tak, gdyby wiedział jeszcze, czym jest lamus. Oczywiście przejaskrawiam i generalizuję, niemniej jednak wydaje mi się, że jest w tym coś więcej, niż tylko ziarno prawdy.

Zdaję sobie sprawę, że brzmię jak jakiś stetryczały i rozgoryczony staruch, który z rozrzewnieniem wspomina czasy, kiedy było inaczej i lepiej. Jednak porównanie to nie jest aż tak bardzo idiotyczne, jakby się z początku mogło wydawać! Przez ostatnie kilkanaście lat świat i cywilizacja zmieniły się bardziej, niż wcześniej przez lat kilkadziesiąt. Tak to już jest, prawa świata dyktowane są przez technologię, a ta rozwija się w tempie wykładniczym, zatem i w tempie wykładniczym muszą zmieniać się prawa rządzące światem, a tym samym sam świat. Zatem fakt mojego postarzenia się o kilkanaście lat można porównać do postarzenia się o lat kilkadziesiąt. Czyli, w pewnym stopniu oczywiście, ja jestem tym stetryczałym i rozgoryczonym staruchem.

Powodów do roztrząsania tego problemu, a według mnie jest to problem, jest kilka. Pierwszym, a nie zabrzmi to zbyt pochlebnie dla mnie, jest mój egoizm. Tak, ta ludzka słabość, której wyzbyć czasem jest się strasznie trudno. Jak napisałem na samym początku, jestem purystą językowym. Uważam posługiwanie się piękną polszczyzną za coś, co powinien potrafić każdy. Tak według mnie powinno być i boli mnie, że tak nie jest. Nie mogę wprost patrzeć, na te wszystkie grafomańskie teksty wypisywane w różnych, mniej lub bardziej poważnych miejscach, i słuchać tych karkołomnych konstrukcji słownych, które z językiem polskim i obowiązującymi w nim regułami mają mniej wspólnego, niż Hayden Christensen ma z dobrym aktorem. Po prostu przeszkadza mi to, denerwuje, irytuje. Jest jak utwór, którego melodia tłucze się po głowie od kilku dni, a którego za żadne skarby nie jest się w stanie nazwać - doprowadza mnie do szewskiej pasji.

Poza osobistymi odczuciami związanymi z borykaniem się z tym pseudo-językiem generowanym przez ludzi w dzisiejszych czasach, jest też problem związany z odbieraniem informacji, które są w tym bełkocie zawarte. Bardzo często jakiekolwiek zapytanie na forum internetowym, a fora te już od dawna stanowią bardzo popularne źródło czerpania wiedzy na różne tematy, kończy się otrzymaniem zbioru odpowiedzi, z których większość naprawdę trudno jest odszyfrować. Brak znaków diakrytycznych, dużych liter, wreszcie znaków interpunkcyjnych oraz dziwne konstrukcje stylistyczne sprawiają, że analizowanie takiej wypowiedzi w celu wyciągnięcia z niej wartościowych informacji może zająć więcej czasu, niż zrozumienie o co tak naprawdę chodzi w filmie Mulholland Drive.

Kolejną kwestią jest wpływ tego niechlujstwa na, o ironio!, książki, filmy i komiksy, które uczyć pięknego języka powinny. Nie jeden raz zdarzyło mi się trafić w książce czy komiksie na tak wielkie i przerażające "byki", przy których te, oglądane w trakcie corridy, to tylko małe i potulne cielaczki. Na szczęście nie są to rzeczy nagminne, raczej pojawiające się czasem wyjątki, niemniej sprawiają, że człowiek zaczyna się zastanawiać co będzie dalej. Mógłbym jeszcze jako przykład podać tłumaczenia tychże dzieł na język polski, ale tego nie zrobię, gdyż temat tłumaczeń jest na tyle obszerny, że powinno mu zostać przeznaczone osobne miejsce w osobnym artykule.

Felieton wypadałoby zakończyć pewnym podsumowaniem, zebrać wszystkie przytoczone argumenty, zaznaczyć myśl przewodnią. Ja tego nie zrobię. Zakończę natomiast krótkim, lecz rozpaczliwym apelem: "Jeśli chcesz coś powiedzieć lub napisać, powiedz lub napisz to tak, jak sam chciałbyś, żeby ktoś napisał lub powiedział to tobie”. O!

Go to page: 1 2

Tags: felietony

Your rating:

Please login!

ALL COMMENTS

mariuszysko | 2009-05-20, 20:54

A ja uważąm, że postęp cywilizacyjny zmienia nas powierzchownie.
Wystarczy, że zabraknie prądu, a wielkie aglomeracje zamieniają
się pole walki. Grabieże, rozboje itp. Tylko małe społeczności odnotowują po 9 miesiącach przyrost naturalny :-).

Ps. Jestem ciekaw, o co chodzi w Mulholland Drive.
Pytam retorycznie, bo mam nadzieję kiedyś obejrzeć.

Adakus | 2009-05-20, 13:11

Mam podobne odczucia, jestem świadom własnych błędów, ale nie zawsze chcę coś z tym zrobić. W ten sposób wychodzę na gorszego ignoranta niż Ci którzy są tego nieświadomi.
Stagnacja, ile razy mówiłem sobie te słowo w myślach. Jest to chyba najgorszy okres dla człowieka, który pragnie się rozwijać.
Ludzie idą na łatwiznę coraz bardziej, (nie dziwię się, każdy chcę sobie ulżyć), tylko że w ten sposób ośmieszają się, ośmieszają własną inteligencje. Ja już niemal jestem pewien, ze za kilka lat język ojczysty będzie zagrożony, ale jeśli nie, to przejdzie przemianę, której celem będzie prostota komunikacji. Znikną polskie znaki, zastąpione standardowymi odpowiednikami.
Dlatego też żeby chronić język ojczysty należy przedsięwziąć odpowiednie środki.

Maciej Szczepański | 2009-05-20, 12:10

Aby człowiek nauczył się czegokolwiek na popełnionym błędzie musi być świadom tego, że ów błąd popełnił. Natomiast większość ludzi, którzy popełniają błędy językowe, jest tego błogo nieświadoma. Nie mają pojęcia jak strasznie kaleczą polszczyznę, gdyż sami nie mają styczności z poprawnym językiem. Brak im podstaw do wyciągania jakichkolwiek wniosków z tym związanych. To nie jest uczenie się. To jest stagnacja.

Przerażające jest to, jak wiele osób ma problemy z wypowiadaniem się. Sam robię błędy, jednak pracuję nad tym, staram się kontrolować to, co mówię i piszę. Natomiast styczność z wypowiedziami osób mnie otaczających utwierdza mnie w przekonaniu, że dla nich nie ma najmniejszego znaczenia to, by ładnie mówić czy pisać. I to jest po prostu przerażające. Boję się tego, co stanie się z naszym językiem ojczystym w przeciągu najbliższych pięćdziesięciu lat.

Adakus | 2009-05-20, 11:06

Ja staram się czytać książki, ba, nawet je lubię czytać. Niestety jednym z moich aktualnych wad jest lenistwo i brak motywacji do pochłaniania nowych pozycji. Bardzo chcę czytać, bo książka jest dla mnie symbolem wiedzy, a jako ateista, jestem raczej z obowiązku czcić wiedzę ponad inne wartości. Niestety moja ignorancja momentami przewyższa chęci i tak jestem trawiony przez własną głupotę.
Jednym z moich ulubionych zajęć od kilku lat, jest czytanie czasopism w salonikach i znacznie więcej ich przeczytałem niż książek, nie wiem jednak czy można je przyrównywać do siebie jako źródła wiedzy, choć po części nimi są.
Jestem zwolennikiem nowych technologii i wiem ze z czasem książki zostaną wyparte przez jedną nano-kartkę, z której będziemy wyczytywać całe tomy.
Co do poprawności językowej, to również staram się zwracać na to uwagę, tym bardziej jak wypowiadam się na forach. Niestety nie zawsze też mi się to udaje. Człowiek nie jest idealnym stworzeniem, co nie znaczy ze nie możemy starać się przybliżać do tego stanu. Tylko czy bycie idealnym, nie zrobiło by się nudne, w końcu nasze błędy nas rozwijają, jeśli się na nich uczymy.