Artykuł zgłoszony do Nieustającego Konkursu Star Wars Extreme (07-08.2009)

"It’s said those who ignore the past are doomed to repeat it"

Nim przejdę do meritum, jestem Czytelnikowi winien kilka słów wstępu. Bitwa o Jabiim (pierwszy raz opublikowana w ramach serii Republic; teraz mają szansę zapoznać się z nią także ci polscy fani, którzy nie mieli tej możliwości wcześniej, bowiem nakładem wydawnictwa Egmont komiks ten ukazał się w kraju nad Wisłą) jest z pewnością jedną z najlepszych komiksowych opowieści osadzonych w uniwersum Star Wars. Historia zmagań dowodzonych przez Jedi wojsk Republiki z wspieranymi przez Separatystów bojownikami Alto Stratusa, to zaiste świetny kawałek komiksowego rzemiosła w wykonaniu Hadena Blackmana (scenariusz) oraz Briana Chinga (rysunki). Klęska Republiki, śmierć padawanów na polu walki, przygnębiająca atmosfera i stale padający deszcz - to znaki rozpoznawcze tego komiksu. Wojny Klonów są w nim ukazane jako bezwzględny i krwawy konflikt (jakże kontrastuje to z "higieniczną", niemalże tofflerowską wojną, jakiej obraz serwują w The Clone Wars). Historia ta przedstawia też dramatyczną, dowodzoną przez Anakina Skywalkera ewakuację sił republikańskich z planety, która oznaczała pozostawienie jabiimskich sojuszników pod wodzą Orlissa Gillmunna na łaskę i niełaskę wrogów. Czyż nie stanowi to wspaniałego punktu wyjścia dla wysnucia dalszego ciągu? Twierdząco na to pytanie odpowiedział sobie zapewne Thomas Andrews i przygotował scenariusz komiksu, mającego stać się częścią cyklu wydawniczego Empire.

Ten zaś jest - moim zdaniem - jedną z ciekawszych serii wydawanych w ciągu ostatnich kilku lat (miało to miejsce w latach 2002-2006, seria zamknęła się liczbą 40 zeszytów). Tytuły z tego cyklu przedstawiały wydarzenia dziejące się w okresie poprzedzającym Nową nadzieję i jakiś czas po nich. Polscy czytelnicy mieli okazję zapoznać się z tym cyklem po raz pierwszy w roku 2003, gdy wydawnictwo Mandragora opublikowało dwa zeszyty Generał Skywalker. Obecnie komiksy z serii Empire publikowane są na łamach Star Wars Komiks. Mimo wielu zalet cykl ten miał też jedną poważną wadę: był niezwykle nierówny. Obok świetnych kilkuczęściowych opowieści jak np. ta przedstawiająca losy Biggsa Darklightera (23 września ukaże się w Polsce), czy The Wrong Side of the War tudzież doskonałych one-shotów (np. Lojalność to nie grzech umieszczone w numerze 6/2009 Star Wars Komiksu) seria ta zawierała także pozycje przeciętne (Cel: Vader - SWK 5/2009) oraz zwyczajnie nieudane (Alone Together).

Po tym krótkim wstępie czas wreszcie odpowiedzieć na pytanie: co łączy te dwie komiksowe serie? Odpowiedź brzmi: In the Shadows of Their Fathers, historia pierwotnie publikowana w numerach 29-30 i 32-34 serii Empire (później także wydana jako TPB z dołączonym The Price of Power, pierwotnie wypuszczonym jako 31 numer serii, a którego wydarzenia pośrednio łączą się z tymi przedstawionymi w In the Shadows...; ten jednak nie będzie tu recenzowany).

Opowieść ta jest w moim mniemaniu pewnego rodzaju soczewką, w której możemy przyjrzeć się serii Empire w mikroskali. In the Shadows... zawiera w sobie bowiem wszystko to, co w komiksach tego cyklu najlepsze, ale też powiela jego największe słabości. Czy oznacza to, że jest ona rzeczywiście miarodajna dla oceny całej serii? Postaram się udzielić odpowiedzi na to pytanie już za chwilę.

Na początek kilka słów o fabule. Wojny Klonów, które tak boleśnie doświadczyły planetę Jabiim i jej mieszkańców, zakończyły się przed dwiema dekadami. Nastały czasy Imperium Galaktycznego, lecz autochtoni nie złożyli broni i nadal prowadzą walkę o wolność dla siebie i swojego świata. Ich wrogiem są jabiimscy nacjonaliści ściśle współpracujący z siłami imperialnymi. Dowodzeni przez Nolana Gillmunna (syna generała Orlissa Gillmunna) lojaliści (dotychczas odmawiający wszelkiej pomocy z zewnątrz) kontaktują się z Sojuszem Rebeliantów. Księżniczka Leia Organa udaje się na Jabiim, by zachęcić ich do współpracy w walce ze wspólnym wrogiem. Towarzyszy jej Luke Skywalker. Młody adept Jedi i bohater bitwy o Yavin nie wie jednak, że nazwisko, które nosi jest dla mieszkańców planety synonimem największej zdrady. Będzie więc musiał stawić czoło skutkom czynów, których przed laty dopuścił się jego ojciec.

Na tym poprzestanę, gdyż nie chcę zdradzać Czytelnikowi zbyt wielu szczegółów i odbierać przyjemności z lektury. Muszę w tym miejscu przyznać, iż pomysł wyjściowy autora scenariusza Thomasa Andrewsa jest intrygujący i obiecuje znakomitą, trzymającą w napięciu opowieść. Niestety, jak mawiał swego czasu były premier Rosji Wiktor Stiepanowicz Czernomyrdin: "Chcieliśmy jak najlepiej, a wyszło jak zwykle". Być może słowa te są nieco zbyt ostre, niemniej oddają ogół odczuć, jakie towarzyszyły mi, gdy zapoznawałem się z fabułą In the Shadows...

Czas na kilka słów o plusach, bo te, owszem, są. Największym z nich jest fakt, iż podobnie jak w przypadku większości komiksów cyklu Empire, odczuwalny jest tu klimat space opery. Zdaję sobie sprawę, jak obecnie wyświechtane i pojemne jest określenie "klimatyczny", niemniej w tym przypadku pasuje jak ulał. W In the Shadows of Their Fathers unosi się atmosfera Nowej nadziei i można śmiało powtórzyć za lektorem zwiastuna, że jest to "story of a boy, a girl and the Universe". Ta zaleta jest niestety także do pewnego stopnia wadą, gdyż gubi się gdzieś po drodze duszna atmosfera obecna w Bitwie o Jabiim. Kolejny plus, który należy odnotować, to zastosowane retrospekcje, dzięki którym Czytelnik może poznać wydarzenia, które nastąpiły po ewakuacji sił republikańskich z planety. Nie ubogacają one w szczególny sposób tej historii, niemniej stanowią pomost między In the Shadows... a opowieścią z czasów Wojen Klonów. Podobną rolę pełnią także tzw. smaczki, które nie wpływają na jakość opowiadanej historii, lecz stają się kolejnym przęsłem rzeczonego pomostu i na pewno współtworzą klimat komiksu (in exemplum: lojaliści nadal wykorzystują w walce republikańskie speeder bike’i i LAAT-y, zaś Imperium zaadaptowało Acclamatory do roli okrętów niewolniczych; niby nic, ale uśmiech na twarzy pojawia się natychmiast, gdy patrzy się na te kadry). Czas na ostatnią z zalet: pojawia się Darth Vader, który z pokładu niszczyciela spogląda na planetę, z którą wiążą się tak bolesne (bolesne?) dlań wspomnienia. Rzecz jasna mogą pojawić się głosy zawodu, iż nie rozbudowano tego wątku chociażby o przemyślenia Lorda Sithów dotyczące jego przeszłości, jednak ja uważam to akurat za zaletę. W ostatnich latach twórcy Expanded Universe przekroczyli pewną granicę w ponownym "uczłowieczaniu" Vadera (pozwolę sobie zastosować w tym miejscu retorykę Papcia Chmiela) i największe wcielenie Zła we współczesnej popkulturze zaczęło chwilami przypominać swą karykaturę. Cieszy więc mnie fakt, iż Andrews nie poszedł tą drogą (okazał się więc lepszy od Ludwika Dorna i Saby).

Recenzując jakikolwiek tekst kultury, pamiętać należy słowa Ryszarda Ochódzkiego, iż trzeba robić tak, aby plusy nie przysłoniły minusów (zwłaszcza gdy jedzie się do stolicy kraju kapitalistycznego), a tych jest - niestety - sporo. Najpoważniejszym z nich jest całkowite zmarnowanie ogromu potencjału drzemiącego w tej historii. Porównania z Bitwą o Jabiim ta swoista jej kontynuacja nie wytrzymuje pod żadnym względem. Można zapytać, czy jest sens zestawiać ze sobą opowieści dziejące się w innych realiach i przedstawione w odmiennej stylistyce. Sądzę, że tak, zwłaszcza, iż biorąc za punkt wyjścia dla swej fabuły wydarzenia i tytuł tak hołubiony przez fanów, Andrews musiał się liczyć z nieuniknionymi porównaniami.

Co więc poszło nie tak jak powinno? Skonfrontowanie Luke’a z niechlubnym czynem jego ojca, którego młody Jedi postrzega jako bohatera i wzór cnót wszelakich wypada całkowicie nieprzekonywająco. Tam, gdzie głębia psychologiczna pojawić się powinna, została nam oszczędzona. Skywalker nie wątpi, nie zastanawia się głębiej nad postępkiem Anakina. Owszem, uznaje, iż brzemię jego ojca staje się i jego brzemieniem, toteż postanawia dokończyć to, czego jego rodziciel nie zrobił i wspomóc lojalistów w walce o wyzwolenie, ale głębszej refleksji brak. Młody Skywalker co prawda w finale duma nad tym, czego Ben Kenobi nie powiedział mu o ojcu, lecz to niewiele zmienia. Ten najciekawszy wątek Andrews położył koncertowo. Słabo wypada też kreacja pozostałych postaci, zwłaszcza Nolana Gillmuna. Dowódca lojalistów także dźwiga na swych barkach krzyż, jaki przekazał mu ojciec, jednak jest postacią wybitnie bezbarwną i w gruncie rzeczy mało mnie obchodziło to, jaki będzie jego los. Jakże niepodobny jest do zapalczywego, ale jednocześnie oddanego sprawie Orlissa. Nie ma między Nolanem, a Lukiem choćby cienia więzi, mimo iż przecież łączy ich przeszłość ich rodzicieli. Gillmunn junior, jako swego rodzaju alter ego Luke'a, jest klęską Andrewsa. Leia Organa jest w In the Shadows of Their Fathers tylko tłem dla młodego Skywalkera. Jej zadaniem jest wygłosić przemówienie ku pokrzepieniu serc, później zaś efektownie ratować swoją skórę oraz dokonywać destrukcji imperialnej machiny wojennej na powierzchni Jabiim. Na jakiekolwiek refleksje lub psychologiczne pogłębienie tej postaci w tym komiksie nie ma miejsca. Księżniczka jest tu zaledwie figurą na szachownicy wydarzeń, nie zaś bohaterką z krwi i kości (inną kwestią jest fakt, iż Leia generalnie nie ma szczęścia do serii Empire, jeżeli chodzi o sposób jej kreowania). Podobnie ma się sprawa z Wedgem Antillesem i "Hobbie" Klivianem, którzy pojawiają się w tym komiksie na chwilę i równie dobrze mogliby być zastąpieni jakimiś bezimiennymi pilotami X-wingów - nie miałoby to żadnego wpływu na opowiadaną historię. Nera Dantels przemyka na drugim planie i podczas lektury mało zwraca się na nią uwagę. Andrews w analogiczny sposób wrzucił do scenariusza Artoo i Threepio, wychodząc zapewne z założenia, iż najważniejsze droidy w galaktyce muszą się w tym komiksie znaleźć; cóż z tego, iż scenarzysta w ogóle nie miał pomysłu na ich sensowne "użycie". Nacjonaliści jabiimscy ukazani zostali w sposób stereotypowy, jako brutalni i zwyrodniali wrogowie. Postaci są w tej opowieści kreowane niezwykle schematycznie i "szeleszczą papierem" w stopniu zbyt dużym, nawet jak na reguły popularnego komiksu (zwłaszcza, iż z zapowiedzi płynęła obietnica przejmującej i tzw. poważnej historii).

Kolejna znaczna wada to, iż lektura In the Shadows... niesamowicie się dłuży. Pozornie fabuła wypakowana jest sekwencjami akcji, strzelaninami i walkami na orbicie planety, lecz w istocie jest przegadana (to nie byłoby jeszcze taką wadą, gdyby dialogi były interesujące, niestety przyjmują one kształt podniosłych, a w rzeczywistości pseudopatetycznych przemów) i posuwa się do przodu w tempie autobusu komunikacji miejskiej w trakcie godzin porannego szczytu (nie muszę chyba dodawać, że rzeczone sceny akcji są mało dynamiczne). Wydanie tej historii w wersji Trade Paperback ewidentnie uwidoczniło tę słabość, bowiem to, co nie rzucało się w oczy w przypadku 22-stronicowego zeszytu, w ponad stustronicowym albumie widać jak na dłoni (The Price of Power nie wliczam). W przypadku serii Empire lektura jeszcze tylko jednego TPB była dla mnie równie męcząca, mianowicie The Heart of the Rebellion zawierającego opowieści związane z postacią Lei.

Na odrębne potraktowanie zasługują rysunki. Ich autorami jest para artystów: Brazylijka Adriana Meli i Kanadyjczyk Michel Lacombe, który to ilustrował tylko ostatni z zeszytów tej miniserii. Całe szczęście, że tak się stało, ponieważ jego ilustracje stoją na niższym poziomie niż te, które wykonała Meli. Rysunki Lacombe’a przywodzą mi na myśl te, które Polch wykonał do Kapitana Żbika na początku lat 70. (np. w Na zakręcie) tyle tylko, iż bardziej są szczegółowe i barwniejsze. Być może takie było założenie artystyczne, lecz ilustracje autorstwa Kanadyjczyka wyglądają nieco archaicznie. Widoczne jest to zwłaszcza w porównaniu z twórczością Adriany Meli. Jej rysunki są bardziej dopracowane (mimo, iż stosuje ona - w przypadku obiektów i postaci drugoplanowych - mniej detali, zastępując je szkicami) i mówiąc kolokwialnie, ładniejsze. Leia i Luke także bardziej przypominają swe filmowe pierwowzory, niźli w przypadku ilustracji Lacombe’a. Generalnie jednak rysunki w In the Shadows... są całkiem znośne jakkolwiek stoją na średnim poziomie i nie wyróżniają się niczym szczególnym na tle cyklu. Widać też sporą różnicę w stylu między rysownikami tej miniserii, a Brianem Chingiem odpowiedzialnym za Bitwę o Jabiim; uwidaczniają się one w przypadku retrospekcji, powtarzających kadry z tego komiksu. Nie ma w nich nawet połowy ładunku emocjonalnego, który niosły za sobą kadry autorstwa Chinga.

Pora zakończyć te przydługie wywody, czas więc na konkluzję. In the Shadows of Their Fathers to przykład ambitnej porażki. Thomas Andrews porwał się na kontynuację wspaniałej historii i nie podołał temu zadaniu. Nie wykorzystał potencjału drzemiącego w tej opowieści, stworzył płaskie postaci i napisał nieciekawe dialogi. Nie wykrzesał żadnych emocji z opowiadanej historii, przez co wraz z kolejnymi stronami rośnie znużenie. Komiks ten istotnie zawiera w sobie największe zalety cyklu Empire (klimat Nowej nadziei, czyli Gwiezdne wojny w nieco lżejszym, acz nie infantylnym tonie), jak i wady (chybione rozwinięcia dobrze rokujących fabuł). W moim odczuciu nie jest jednak miarodajny dla próby oceny całej serii. Empire jest cyklem komiksowym o wiele lepszym niż In the Shadows..., które dla mnie okazały się jednym z największych zawodów w najnowszej historii gwiezdnowojennego komiksu. Komu można polecić ten tytuł? Tylko zagorzałym miłośnikom cyklu, inni fani mogą bez większej straty sobie odpuścić i sięgnąć np. po The Wrong Side of the War.

Ocena: 4/10 (miłośnicy cyklu Empire mogą doliczyć pół punktu)